Dziwne nawyki ludzi z wysoką inteligencją
Dziwne nawyki ludzi z wysoką inteligencją – co naprawdę mówi psychologia?
Internet uwielbia proste listy: „jeśli robisz X, jesteś inteligentny”. Takie treści świetnie się klikają, ale z naukowego punktu widzenia rzadko mają sens. Psychologia prawie nigdy nie działa w tak prosty sposób.
Nie istnieje lista zachowań, które automatycznie oznaczają wysoki poziom inteligencji. Zamiast tego badacze obserwują statystyczne powiązania między pewnymi cechami, nawykami i stylem myślenia a zdolnościami poznawczymi.
W tym artykule przyjrzymy się kilku zachowaniom, które w badaniach naukowych częściej pojawiają się u osób o wysokich zdolnościach poznawczych. Ważne jednak, by pamiętać: nie są to testy IQ ani dowody inteligencji. To raczej wskazówki dotyczące tego, jak ludzie myślą i funkcjonują poznawczo.
1. Lubisz myśleć „dla samego myślenia”
Jedną z najbardziej interesujących cech związanych z inteligencją jest tzw. Need for Cognition, czyli potrzeba angażowania się w myślenie. To pojęcie opisuje motywację do wysiłku intelektualnego – innymi słowy to, jak bardzo ktoś lubi analizować, rozwiązywać problemy i zastanawiać się nad złożonymi tematami.
Badania pokazują, że osoby z wysokim poziomem tej cechy często osiągają lepsze wyniki w testach inteligencji oraz zadaniach werbalnych i logicznych. Nie oznacza to jednak, że sama chęć myślenia jest równoznaczna z inteligencją.
Różnica polega raczej na podejściu do wysiłku poznawczego.
Wyobraź sobie dwie osoby o podobnym poziomie zdolności intelektualnych. Jedna z nich chętnie analizuje problemy, czyta dla przyjemności i prowadzi długie dyskusje. Druga wykonuje tylko tyle wysiłku intelektualnego, ile jest konieczne. Ich potencjał może być podobny, ale styl korzystania z niego jest zupełnie inny.
Osoby z wysoką potrzebą myślenia częściej:
czytają książki dla przyjemności,
interesują się nauką lub filozofią,
angażują się w dyskusje i analizę problemów,
podejmują trudne zadania intelektualne nawet bez nagrody zewnętrznej.
W praktyce oznacza to, że ciekawość poznawcza i przyjemność z myślenia często idą w parze z wysokimi zdolnościami umysłowymi.
2. Masz nietypowy rytm dnia
Często można spotkać się z przekonaniem, że inteligentni ludzie są „nocnymi sowami”. W kulturze popularnej funkcjonuje obraz geniusza pracującego do późnej nocy.
Badania porównujące osoby z bardzo wysokim IQ (np. członków Mensy) z populacją ogólną pokazują jednak coś ciekawego: biologiczny chronotyp nie różni się istotnie między tymi grupami.
Innymi słowy – osoby bardzo inteligentne nie mają innego zegara biologicznego.
Skąd więc bierze się przekonanie, że częściej funkcjonują nocą?
Różnica pojawia się nie w biologii, ale w stylu życia. Badania wskazują, że osoby o wysokim poziomie inteligencji częściej:
chodzą spać później,
wstają później,
mają bardziej elastyczne godziny pracy.
Powód jest dość prosty – większa autonomia w organizowaniu własnego czasu. Osoby pracujące intelektualnie lub posiadające większą swobodę zawodową często nie są zmuszone do sztywnego harmonogramu dnia.
Dlatego ważne jest rozróżnienie:
bycie „nocną sową” nie oznacza wyższej inteligencji,
różnice w rytmie dnia wynikają raczej z warunków życia i pracy, a nie z biologii mózgu.
3. Przeklinanie nie oznacza ubogiego słownictwa
Jednym z najbardziej rozpowszechnionych stereotypów jest przekonanie, że osoby, które przeklinają, robią to dlatego, że brakuje im słów. W psychologii nazywa się to czasem „mitem ubogiego słownictwa”.
Badania nad płynnością językową pokazują jednak coś zupełnie odwrotnego.
W eksperymentach uczestnicy wykonywali zadania polegające na generowaniu różnych kategorii słów: zwykłych słów, nazw zwierząt oraz słów tabu (czyli przekleństw i obelg). Następnie porównano te wyniki z testami płynności werbalnej.
Okazało się, że osoby osiągające wysokie wyniki w testach językowych potrafiły również generować więcej słów tabu.
To prowadzi do wniosku, który badacze określają jako zasadę „fluency is fluency”. Oznacza ona, że sprawność językowa działa w sposób ogólny – jeśli ktoś ma łatwy dostęp do słów i potrafi szybko je generować, dotyczy to zarówno neutralnego słownictwa, jak i przekleństw.
Co ciekawe, fluencja słów tabu była również powiązana z pewnymi cechami osobowości, takimi jak:
większa otwartość na doświadczenie,
wyższa ekspresyjność emocjonalna.
Nie oznacza to oczywiście, że przeklinanie jest oznaką inteligencji. Pokazuje raczej, że znajomość i używanie słów tabu nie wynika z ubóstwa językowego, jak często się zakłada.
4. Bałagan, który „działa”
Kolejnym popularnym mitem jest przekonanie, że bałagan na biurku jest oznaką geniuszu. W rzeczywistości badania pokazują coś bardziej subtelnego.
W eksperymentach psychologicznych porównywano osoby pracujące w dwóch rodzajach środowiska:
bardzo uporządkowanym,
chaotycznym i zabałaganionym.
Następnie badano ich zachowania oraz sposób rozwiązywania zadań.
Okazało się, że uporządkowane środowisko sprzyjało bardziej konwencjonalnemu myśleniu i zachowaniom. Osoby w takich warunkach częściej wybierały rozwiązania bezpieczne i zgodne z normami społecznymi.
Z kolei osoby pracujące w bałaganie częściej generowały pomysły oceniane jako bardziej kreatywne i nietypowe.
Najważniejszy wniosek z tych badań jest jednak inny:
to nie jest cecha charakteru, lecz wpływ środowiska na styl myślenia w danym momencie.
Bałagan nie oznacza, że ktoś jest inteligentny czy kreatywny. Może natomiast chwilowo sprzyjać myśleniu dywergencyjnemu, czyli generowaniu nowych i nieszablonowych pomysłów.
Z kolei porządek może pomagać w zadaniach wymagających dyscypliny, organizacji i myślenia zgodnego z normami.
Podsumowanie
Popularne listy „dziwnych nawyków ludzi inteligentnych” często upraszczają rzeczywistość. Psychologia pokazuje raczej złożone zależności między stylem myślenia, osobowością i środowiskiem.
Z badań wynika jednak, że pewne cechy częściej pojawiają się u osób o wysokich zdolnościach poznawczych. Należą do nich między innymi:
ciekawość poznawcza i przyjemność z myślenia,
większa autonomia w organizowaniu czasu,
wysoka płynność językowa,
otwartość na różne style pracy i środowiska.
